Η αντιμετώπιση της ψυχικής ασθένειας δεν είναι θέμα εμπειρίας ή "ενσυναίσθησης" μόνο. Είναι πρωτίστως θέμα επιστημονικής γνώσης, δεοντολογίας και ευθύνης. Ο ψυχολόγος είναι ο μόνος επαγγελματίας που έχει τη συνολική εκπαίδευση, τα εργαλεία και την εποπτεία για να παρέχει ουσιαστική βοήθεια σε ανθρώπους που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές. Η εξίσωση του ρόλου του με αυτόν του συμβούλου ψυχικής υγείας αποτελεί όχι απλώς λάθος, αλλά και σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία.
Ψυχολόγος και Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας δεν είναι Ίσα Επαγγέλματα
Η αναζήτηση ψυχολογικής υποστήριξης γίνεται ολοένα και πιο συχνή, γεγονός θετικό που δείχνει ότι το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία μειώνεται. Ωστόσο, αυτή η αυξανόμενη ανάγκη έχει φέρει και μια επικίνδυνη σύγχυση: την εξίσωση του επαγγέλματος του ψυχολόγου με αυτό του συμβούλου ψυχικής υγείας. Παρόλο που αμφότεροι λειτουργούν στον ευρύτερο χώρο της ψυχικής υγείας, οι ρόλοι τους, η εκπαίδευσή τους και οι δυνατότητές τους διαφέρουν ριζικά.
1. Διαφορές στην εκπαίδευση και κατάρτιση
Ο ψυχολόγος είναι απόφοιτος πανεπιστημιακού τμήματος Ψυχολογίας (4-5 έτη σπουδών), με αναγνωρισμένο πτυχίο που βασίζεται σε επιστημονική, ερευνητική και θεωρητική κατάρτιση. Οι σπουδές περιλαμβάνουν:
- Ψυχοπαθολογία και διάγνωση ψυχικών διαταραχών
- Νευροψυχολογία και βιολογική βάση της συμπεριφοράς
- Πειραματική ψυχολογία και στατιστική
- Ψυχομετρικά εργαλεία και αξιολογήσεις
- Κλινική πρακτική και εποπτευόμενη άσκηση
Αντιθέτως, ο σύμβουλος ψυχικής υγείας δεν απαιτείται να έχει πτυχίο Ψυχολογίας. Συνήθως πρόκειται για απόφοιτο κάποιου μεταπτυχιακού προγράμματος συμβουλευτικής, το οποίο μπορεί να έχει διάρκεια ενός ή δύο ετών, χωρίς απαραίτητα να προηγείται πανεπιστημιακή κατάρτιση στην ψυχολογία. Επίσης, πολλοί απόφοιτοι τέτοιων προγραμμάτων δεν έχουν λάβει επαρκή εκπαίδευση στην κλινική αξιολόγηση και τη διάγνωση.
2. Διαφορετικό αντικείμενο και ρόλος
Ο ψυχολόγος, ιδίως ο κλινικός ή ο συμβουλευτικός ψυχολόγος, είναι καταρτισμένος να διαγιγνώσκει και να θεραπεύει ψυχικές διαταραχές όπως κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, διαταραχές προσωπικότητας, φάσμα αυτισμού, κ.ά. Χρησιμοποιεί επιστημονικά τεκμηριωμένες θεραπευτικές μεθόδους (γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, ψυχοδυναμική, κλπ.) και αξιολογεί τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων με επιστημονικά εργαλεία.
Ο σύμβουλος ψυχικής υγείας, αντίθετα, έχει κύριο ρόλο την υποστήριξη και την καθοδήγηση σε προσωπικά ή διαπροσωπικά ζητήματα, χωρίς την αρμοδιότητα ή την επάρκεια να παρέμβει θεραπευτικά σε ψυχικές ασθένειες. Μπορεί να βοηθήσει σε δυσκολίες ζωής, επαγγελματικά διλήμματα, διαχείριση άγχους, αλλά όχι στη θεραπεία διαγνωσμένων διαταραχών.
3. Κίνδυνοι από την εξίσωση των επαγγελμάτων
Η εξίσωση του ψυχολόγου με τον σύμβουλο ψυχικής υγείας είναι όχι μόνο επιστημονικά αβάσιμη, αλλά και επικίνδυνη:
- Λανθασμένη διάγνωση ή απουσία διάγνωσης: Ένας μη επαρκώς καταρτισμένος επαγγελματίας μπορεί να αγνοήσει σοβαρές ενδείξεις ψυχικής νόσου.
- Ακατάλληλη παρέμβαση: Η εφαρμογή "γενικών συμβουλών" σε κλινικές περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση της κατάστασης του ατόμου.
- Παραπλάνηση και ηθικά ζητήματα: Όταν παρουσιάζεται ένας σύμβουλος ως "ειδικός ψυχικής υγείας" χωρίς ψυχολογική εκπαίδευση, παραπλανά τον θεραπευόμενο και παραβιάζει θεμελιώδεις κανόνες δεοντολογίας.
4. Γιατί μόνο ο ψυχολόγος είναι κατάλληλος για την αντιμετώπιση ψυχικών ασθενειών
Οι ψυχικές ασθένειες δεν είναι απλές δυσκολίες ζωής· πρόκειται για περίπλοκες καταστάσεις με βιοψυχοκοινωνικά αίτια. Η κατανόησή τους απαιτεί εις βάθος επιστημονική γνώση του εγκεφάλου, της ανθρώπινης συμπεριφοράς, της ψυχολογικής ανάπτυξης και της ψυχοπαθολογίας.
Μόνο ο ψυχολόγος διαθέτει:
- Εκπαίδευση βασισμένη στην επιστήμη της ψυχολογίας
- Εξειδίκευση σε μεθόδους διάγνωσης και θεραπείας
- Διαρκή επιμόρφωση και ηθικό πλαίσιο άσκησης επαγγέλματος
Η καλή πρόθεση δεν αρκεί. Όπως δεν εμπιστευόμαστε την υγεία μας σε κάποιον που "ξέρει από γιατροσόφια", έτσι και η ψυχική υγεία απαιτεί καταρτισμένους επαγγελματίες με επιστημονική εκπαίδευση.
